BOJE NAD WARTĄ. 10 KANIOWSKA DYWIZJA PIECHOTY I KRESOWA BRYGADA KAWALERII W KAMPANII WRZEŚNIOWEJ. OCZAMIA WROGA. DZIAŁANIA NI...

lt:pgt:Pomysł napisania tej książki, przedstawiającej działania przeciwnika, zrodził się w toku prac nad przygotowaniem trzeciego tomu wydawnictwa Boje nad Wartą. 10 Kaniowska Dywizja Piechoty i Kresowa Brygada Kawalerii w kampanii wrześniowej, pod wpływem lektury wspomnień i relacji polskich uczestników walk, które zostaną w nim zamieszczone . Zawarty w nich obraz agresora określanego ogólnie jako siły Wehrmachtu, Luftwaffe itp. odzwierciedlający wiedzę, jaką piszący mieli we wrześniu 1939 r., jest siłą rzeczy ogólnikowy, ze skłonnością do wyolbrzymiania jego sił i możliwości. Przykładem może być fragment relacji, odnoszącej się do walk na odcinku 28 pp w rejonie Ostrzeszowa w pierwszym dniu wojny:lt:/pgt:lt:pgt:Niemcy bez przerwy dowozili posiłki samochodami, z których wysypywali się jak robactwo, atakując ze zdwojoną siłą. Przy tym samoloty wroga nurkowały na nasze pozycje, rzucając bomby i siekąc po okopach z broni pokładowej. Natomiast broń pancerna wroga, osłaniała swoją piechotę atakującą nasze pozycje.lt:/pgt:lt:pgt:Przytoczony opis, który przedstawił polski szeregowy, znacznie odbiega od faktycznego przebiegu działań na tym odcinku. Potwierdza jednocześnie mentalnie nieprzygotowanie naszego żołnierza do takiego sposobu prowadzenia wojny, z jakim się zetknął od pierwszych chwil agresji. Stąd permanentna obecność w polskiej narracji sztukasów i czołgów nawet tam, gdzie tych środków agresji w rzeczywistości nie było, gdyż 8 armia to głównie jednostki piechoty, niewspierane w początkowej fazie walk przez lotnictwo szturmowe. Uważny Czytelnik dostrzeże zresztą podobne zjawisko w narracji niemieckiej, zwłaszcza przy opisie walk 5 IX w rejonie Belenia, gdy na polu walki pojawią się polskie tankietki, wobec których niemiecki piechur, tak jak polski, czuł się całkowicie bezbronny i bezradny. Tak więc, przekazy obu stron nie są wolne od mitów na temat przeciwnika. Inaczej mówiąc: informacje prawdziwe, realne mieszają się w narracji wspomnieniowej z wyobrażeniami, silnie zakorzenionymi w pamięci uczestników, a których w świetle źródeł nie da się potwierdzić. Również w opracowaniach, zwłaszcza starszych, dostrzec można wyraźną lukę w przedstawieniu obrazu wroga.lt:/pgt:lt:pgt:Stąd zamysł, aby poprzez zgromadzenie, na ile to będzie możliwe, jak największej liczby materiałów niemieckich uaktualnić i poszerzyć stan wiedzy o przeciwniku w walkach nad Wartą, jak również spróbować, gdy stan źródeł obu stron na to pozwoli, skonfrontować zawarte w nich informacje z naszymi przekazami. W pierwotnej wersji miał powstać aneks, prezentujący działania niemieckiej 8 armii, która w pierwszych dniach wojny (do 7 IX) jako całość była przeciwnikiem 10 DP i Kresowej BK. Jednak zakres zagadnień, które należało uwzględnić, zadecydował o przekształceniu aneksu w samodzielną część wydawnictwa, publikowaną jako drugi tom.lt:brgt:Właściwie od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, mimo zalewu różnego rodzaju publikacji nie prowadzi się oczywiście poza pewnymi wyjątkami badań poszerzających w istotnym stopniu wiedzę o przebiegu wojny 1939 r. Często natomiast historycy poprzestają, gdy chodzi o przedstawianie przeciwnika, na ustaleniach tamtych bardzo wartościowych zresztą publikacji, zwłaszcza monografii poszczególnych armii zapominając, że ich autorzy, z powodu ograniczonego dostępu do źródeł niemieckich, opierali się na kronikach i opracowaniach dziejów dywizji i pułków Wehrmachtu, którym daleko było do opracowań naukowych, a w wielu wypadkach stanowiły wręcz dosłowne powtórzenie treści opracowań z czasów hitlerowskich.lt:/pgt:lt:pgt:Źródła:lt:/pgt:lt:pgt:Oryginalne dokumenty, które ocalały, przechowywane są obecnie w niemieckim archiwum wojskowym we Freiburgu (Bundesarchiv-MilitĄarchiv), a wcześniej zostały zmikrofilmowane i wchodzą w skład kolekcji tzw. mikrofilmów aleksandryjskich, znajdujących się w Narodowym Archiwum Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w Aleksandrii (The National Archives od the Unites States. Microfilm Publications). Jednak znaczna ich część (zarówno materiały jednostek lądowych, jak i Luftwaffe) po zakończeniu wojny dostała się w ręce Rosjan, trafiła do Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Rosji, gdzie znajdują się do dziś. Przez wiele lat dostęp do nich był znacznie utrudniony. Dopiero od niedawna w ramach wspólnego niemiecko-rosyjskiego projektu digitalizacyjnego zostały one w znaczącej części utrwalone w formie elektronicznej i udostępnione badaczom. Z kolei materiały źródłowe odnoszące się do Leibstandarte Adolf Hitler znajdują się w archiwum wojskowym w Pradze. Wśród dokumentów przechowywanych w tych ośrodkach szczególną wartość, obok rozkazów operacyjnych, meldunków i map, mają dzienniki wojenne jednostek od szczebla batalionu do szczebla armii.lt:/pgt:lt:pgt:Druga grupa wykorzystanych źródeł to materiały wspomnieniowe, relacje, pamiętniki, dzienniki. Zdecydowana większość z tych materiałów powstała tuż po kampanii wrześniowej, dlatego cechuje je bogactwo faktografii, choć najczęściej zawarty w nich materiał faktograficzny przedstawiony jest intencjonalnie i jednostronnie, a w wielu przypadkach został naświetlony wybitnie propagandowo. Z drugiej strony choć trudno je traktować jako obiektywne świadectwo są, zwłaszcza ze względu na szczegółowość, przydatnym źródłem, umożliwiającym przedstawienie działań niemieckich z perspektywy żołnierzy różnych szczebli.lt:/pgt:lt:pgt:Dzięki uprzejmości Mariusza Zimnego i Jacka Furmańczyka autor miał możliwość skorzystania z wielu rzadkich druków niemieckich z ich kolekcji, w tym takich, których nie odnotowują dostępne bibliografie, a także źródeł mających jedynie postać maszynopisów i rękopisów. Dziękuję również prof. dr. hab. Jochenowi Bhlerowi za udostępnienie wyników kwerendy do książki Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce: Wrzesień 1939.lt:/pgt:lt:pgt:Zespół:lt:/pgt:lt:pgt:W pracy nad książką dużą pomocą dla autora okazało się wsparcie merytoryczne ze strony Tadeusza Zawadzkiego (jest on również autorem map, szkiców, tabel i wykresów) oraz Wojciecha Józefiaka, który m.in. przygotował zasługującą na osobną publikację dokumentację zniszczeń saperskich. Autor dziękuje też pozostałym członkom zespołu, który zainicjował wydawanie Bojów nad Wartą Maciejowi Milakowi, Robertowi Kielkowi i Maciejowi Bednarkowi. Pracowali oni w terenie oraz udostępnili ważne dla tematu fotografie ze swoich zbiorów. Wielkie podziękowanie za pomoc w uzyskaniu zdjęć z zasobu Archive of Modern Conflict należy się Mariuszowi Zimnemu, a także Ireneuszowi Grądzielowi, badaczowi wojennych dziejów Wieruszowa. Cenne zdjęcia z walk o Sieradz udostępnił też wiceprezydent Bełchatowa, dr Łukasz Politański.lt:/pgt: